ابزارهاى جنگ نرم


وسعت ابعاد و زمينه هاى جنگ نرم سبب مى شود كه دايره وسيعى از ابزار مدرن را در زمره ابزارهاى اين جنگ بگنجانيم. به علاوه كه خصلت ابتكارى و ابداعى در اين جنگ سبب مى شود اين دايره هم چنان وسعت بيشترى يابد و ابزارهاى جديد و ابداعى هم به اين فهرست افزوده شوند. اين ابزارها را در يك تقسيم بندى مى توان در سه عنوان گنجاند: «صنايع فرهنگى»، «رسانه ها»، «فن آورى هاى نوين ارتباطى و تبليغاتى». كه همگى ارتباطى تنگاتنگ و پيچيده با هم دارند.

يك. صنايع فرهنگى
1. سينما؛ جذابيت فراوان و قدرت تأثيرگذارى و نيز قابليت بالاى تكثير محصولات صنعت سينما، سبب شده است كه دنياى غرب به عنوان مخترع و صاحب اوليه اين صنعت، بيشترين استفاده را از آن در جهت تبليغ و ترويج فرهنگ و ارزش هاى خود در جوامع ديگر ببرد و سهمى ويژه را در اين راستا به اين صنعت اختصاص دهد. تأسيس تشكيلاتى چون هاليوود از بزرگترين گام ها در اين راستا است.
سينماى آمريكا، به اقتضاى ديگر مصنوعات سرمايه دارى، بر پايه سكس و خشونت و ترس شكل گرفته است و ترويج كننده فرهنگ غربى و در موارد بسيار حاوى هجمه هاى صريح و غيرصريح به فرهنگ ها و نظام هاى ارزشى مخالف و مقابل غرب، از جمله ارزش هاى دينى مى باشد. در كشور ما نيز بخش قابل توجهى از برنامه هاى شبكه هاى داخلى به دوبله و پخش همين فيلم ها البته با اعمال پاره اى مميزى هاى اخلاقى اختصاص دارد كه موارد بسيارى اين مميزى ها اصلاحى در خصلت ترويجى آن ها نمى تواند تغيير ايجاد كند. به علاوه كه امروزه با گسترش ماهواره ها طيف وسيعى از فيلم ها قابل دسترسى است.
2. كارتون (انيميشن)؛ در كنار سينما، صنعت انيميشن سازى (پويانمايى) هم صنعت مستقلى است كه هواداران بسيارى را خصوصاً در بين مخاطبان كودك و نوجوان به خود جذب كرده است.
شخصيت هاى ساده و دوست داشتنى دنياى كارتون براى مخاطبان و دوستداران كودك و نوجوان شان به آسانى به عنوان الگو پذيرفته مى شوند و كودكان سعى مى كنند از رفتارها و برخوردهاى آنان تقليد كنند.
وجود همين قابليت مهم است كه سبب شده كارتون ها در فرآيند هجوم نرم جهان غرب عليه ديگر فرهنگ ها و كشورها نقشى ويژه را به خود اختصاص دهند. اين رويكرد را خصوصاً در نسل جديد كارتون ها مى توان ديد. در برخى موارد دامنه بهره بردارى از كارتون ها به بيان مضامين سياسى نيز كشيده مى شود و شخصيت هاى محبوب كارتون ها به نمايندگان و مبلغان فرهنگ و سبك زندگى و ارزش هاى جامعه غربى به سراسر جهان اعزام مى شوند.
3. ماهواره؛ ماهواره امكانات بى نظيرى را پيش روى صاحبان رسانه و دولت ها و قدرت ها گذاشته است كه رسانه هاى پيشين در تأمين آن ها ناتوان بودند. شايد بتوان كار ويژه ماهواره در جنگ نرم را به جهت فضاى آزاد و رها از چارچوب و قانونى كه بر آن حاكم است انتشار برنامه ها و مطالبى دانست كه مخالف و مغاير با ارزش ها و اصول كشور مورد هدف اند.
4. اسباب بازى؛ يكى از كالاهاى فرهنگى مؤثر كه با توجه به قشر مخاطب اش اهميتى دوچندان و وضعيتى حساس دارد، اسباب بازى ها است.
اسباب بازى هاى ساخته شركت هاى غربى، ترويج دهنده فرهنگ غربى براى كودكان ديگر كشورها است تا از همان سنين كودكى با اين فرهنگ آشنا شده و با آن انس بگيرند!!
5. بازى هاى يارانه اى؛ پس از رواج استفاده از رايانه در منازل شخصى، يكى از مهمترين موارد استفاده براى كودكان و نوجوانان بازى هاى رايانه اى است. اين بازى ها كه نسل هاى پيشين شان آتارى، كمودور و پلى استيشن بودند، با استفاده از قابليت هاى رايانه، توانستند خيلى زود همه رقباى سنتى خود را كنار بزنند و بازار گسترده اى را به خود جلب نمايند.
به جهت فقر نسبى دانش گرافيك رايانه اى در ديگر كشورها، در زمينه بازى هاى رايانه اى، كشورهاى غربى و آمريكا با فاصله اى بسيار زياد پيشگام اند.
سود سرشار اقتصادى كه سالانه از محل فروش اين بازى ها عايد كمپانى بزرگ سازنده آن ها مى شود، سبب شده است كه بازى هاى رايانه اى يكى از مهمترين ابزارهايى باشند كه قدرت هاى جهانى از آن در راستاى جنگ نرم و ترويج و تبليغ و مدل زندگى غربى نهايت استفاده را بكنند.
6. موسيقى؛ موسيقى يكى از مقولات فرهنگى است كه در جريان نبرد نرم مورد استفاده وسيع تبليغ رسانه اى غرب قرار گرفته است. موسيقى در بيشتر تمدن ها و فرهنگ ها نمونه هايى دارد.
در اين ميان موسيقى جاز سياهان در آمريكا شكل و شمايلى نو گرفته و با سبك هاى مختلف راك اند رول، پاپ، رپ، متال و... به تدريج به صنعتى درآمدزا با سودهاى هنگفت تبديل شده است و با ظهور فن آورى هاى جديد، موسيقى قالب تصوير را هم پذيرا شدند و شوها و كليپ ها پديد آمدند. و از آن جا كه سياست گذاران اين صنايع فرهنگى، تنها به سود سرشار و فروش بالاى اين محصولات مى انديشند عناصر سكس و خشونت وارد اين كليپ ها و شوها شدند. اين محصولات در فهرست صادرات فرهنگى دنياى غرب به ممالك ديگر قرار گرفت و گاهى مشابه سازى شد. از جمله در ايران از دوران پهلوى دوم موسيقى با كپى بردارى از نمونه هاى غربى ظهور كرد و مخاطبان بسيارى را توانست به خود جذب كند. پس از انقلاب هم با فاصله اى چند ساله اين روند استمرار يافت. علاوه بر موسيقى پاپ، چند سالى است كه شاهد ظهور موسيقى زير زمينى يا رپ فارسى هستيم كه به نوعى تقليد يكى از گونه هاى موسيقى غرب است.

دو. ابزارهاى رسانه اى
رسانه ها در جنگ نرم نقش ويژه و منحصر به فردى را ايفا مى كنند. تا آنجا كه از آن به «جنگ رسانه اى»[16] تعبير مى شود. بنيادى ترين تعريف جنگ رسانه اى استفاده از رسانه ها براى تضعيف كشور هدف و بهره گيرى از توان و ظرفيت رسانه ها اعم از مطبوعات، خبرگزارى ها، راديو، تلويزيون، اينترنت و اصول تبليغات است. جنگ رسانه اى يكى از برجسته ترين جنبه هاى جنگ نرم و جنگ هاى جديد بين المللى است. جنگ رسانه اى تنها جنگى است كه حتى در شرايط صلح نيز بين كشورها به صورت غيررسمى ادامه دارد.
1. مطبوعات؛ على رغم ظهور رسانه هاى نوين و شيوه هاى آسان تر و كارآمدتر اطلاع رسانى، مطبوعات اعم از روزنامه ها، مجلات و... جايگاه مهمى را در اطلاع رسانى و شكل دهى افكار عمومى ايفا مى كنند. روزنامه هاى كثيرالانتشار بين المللى كه محصول كمپانى هاى بزرگ خبر پراكنى اند و مشتركين و مخاطبان فراوانى را در سرتاسر جهان جذب كرده اند.
2. راديو؛ راديوها از جمله مؤثرترين و معمول ترين رسانه هايى است كه دولت هاى متخاصم از سال ها پيش از آن ها براى تأثيرگذارى بر افكار عمومى كشور مقابل شان بهره مى گيرند. كار ويژه راديوها در جنگ نرم را مى توان تهيه، تدوين و پخش اخبار و گزارش ها و تحليل هايى عليه كشورها و دولت هاى رقيب و در راستاى منافع سياسى، فرهنگى و اقتصادى كشور متبوع خود دانست. اقدامى كه با هدف تأثيرگذارى بر افكار عمومى شهروندان كشور هدف و جلب اعتماد آن ها به خود و در مقابل بى اعتمادسازى آن ها به رسانه هاى داخلى و نظام سياسى اش انجام مى شود.

3. تلويزيون؛ از رسانه هاى پيشتاز و پرمخاطب تلويزيون هاى بين المللى اند كه ميليون ها نفر را در سراسر جهان مخاطب برنامه هاى مختلف خود قرار مى دهند. كار ويژه تلويزيون ها در جنگ نرم را مى توان تهيه و پخش برنامه هاى خبرى و تحليل و گزارش هايى از كشور هدف - بر خلاف روايت رسانه هاى رسمى و دولتى آن كشور - و در راستاى سياه نمايى اوضاع آن كشور دانست.
در اين راستا آنان بخش ويژه اى از توان خود را به پوشش دهى اقدامات و فعاليت هاى تخريبى اپوزيسيون آن كشور اختصاص مى دهند.
4. خبرگزارى ها و آژانس هاى خبرى؛ خبرگزارى هاى بين المللى يكى از عمده ترين ابزارهاى جنگ رسانه اى در جهان محسوب مى شوند. اين خبرگزارى ها هر روزه باتوليد ميليون ها كلمه خبر و مخابره آن با پيشرفته ترين تكنولوژى هاى ارتباطى، فرآيند اطلاع رسانى جهانى را تحت سيطره و كنترل خود دارند. آن ها مى توانند با سانسور يك خبر يا دادن پوشش وسيع به يك رويداد، افكار عمومى جهان را له يا عليه آن مسأله برانگيزانند. اهميت خبرگزارى ها زمانى آشكار مى شوند كه بدانيم اكثر مطبوعات، خبرگزارى هاى ملى و منطقه اى و شبكه هاى راديو تلويزيونى، اخبار و اطلاعات عمده خود را از اين آژانس هاى خبرى دريافت مى كنند.

سه. فن آورى هاى نوين ارتباطى
اينترنت؛ بى گمان مهم ترين و موثرترين اتفاقى كه در عرصه رسانه ها افتاده است ظهور اينترنت مى باشد. قابليت هايى بى نظيرى كه اينترنت با خود به ارمغان آورده سبب شده اين پديده به مهمترين و موثرترين ابزار جنگ نرم بدل شود.
سايت هاى خبرى و خبرگزارى هاى اينترنتى؛ اينترنت زمينه ساز ظهور و رواج طيف وسيعى از خبرگزارى هاى مجازى شده است. فعاليت در فضاى مجازى به مراتب آسان تر و كم هزينه تر است و امكان پنهان كردن هويت واقعى هم فراهم است. اين رسانه ها خط قرمزهاى كمترى را در برابر خود مى بينند
رسانه هاى اجتماعى؛ به گروهى از رسانه هايى كه در فضاى اينترنتى متولد شده اند عنوان رسانه هاى اجتماعى داده شده است. هر كاربر اينترنتى به راحتى مى تواند مطالب توليدى خود را در فضاى مجازى منتشر كند.
انواع رسانه هاى اجتماعى؛ رسانه هاى اجتماعى را مى توان در گروه هاى مختلف دسته بندى كرد؛ شبكه هاى اجتماعى، وبلاگ ها، ويكى ها، پادكست ها، فروم ها، كاميونيتى هاى محتوايى و ميكروبلاگ ها برخى از رسانه هاى اجتماعى محسوب مى شوند[17].[18]